Achtergrond
Sinds 2020 is het in Nederland mogelijk om patiënten met een mediastinaal Hodgkin- of non-Hodgkinlymfoom te behandelen met protonentherapie. Vanwege de gunstige fysische eigenschappen van protonen kunnen omliggende gezonde weefsels beter worden gespaard dan bij conventionele fotonentherapie. Hierdoor neemt het risico op stralingsschade en -toxiciteit af. Op lange termijn gaat het met name om cardiale complicaties, zoals coronaire hartziekte, hartfalen en kleplijden, en om de inductie van secundaire tumoren.
Op basis van deze kennis zijn verschillende Normal Tissue Complication Probability (NTCP)-modellen ontwikkelt welke het verschil is dosis en bijwerkingen voorspelt op basis van historische data. Dit heeft geresulteerd in de huidige planvergelijking en de daarbij behorende NTCP drempelwaardes.
De behandeling van de ziekte van Hodgkin-lymfoom bestaat vaak uit een combinatiebehandeling van chemotherapie en radiotherapie. Daarom is het streven om al bij de diagnose, dus voor start van de chemotherapie, een inschatting te maken van de mogelijkheden voor bestraling en de potentiële meerwaarde van protonentherapie.
- Verlaagde kans op hartproblemen
- Verlaagde kans op secundaire tumoren
- Gelijke kans op bestraling gerelateerde bijwerkingen zoals vermoeidheid, huidreactie en eventueel slikklachten
De DUPROTON werkgroep mediastinale lymfomen werkt constant aan het evalueren, optimaliseren en innoveren van protonentherapie. Een van deze innovaties betreft de toepassing van de breath-holdtechniek en de vertaling van het gebruik in fotonentherapie naar protonentherapie.
De breath-holdtechniek wordt al langere tijd toegepast bij radiotherapie van mammacarcinoom in de borst, om hartschade te voorkomen. Om dezelfde reden vindt deze techniek steeds meer toepassing bij de bestraling van mediastinale lymfomen. Middels een VR-bril zien patiënten het doelgebied waarbinnen hij of zij moet ademen. Wanneer er buiten dit gebied word getreden, schakelt het systeem direct de bestraling uit. Verder kan er gebruik gemaakt worden van het C-RAD-systeem surface scarring. Hier word tijdens de CT-scan (die voor het bestralingsplan gemaakt wordt) met meerdere camera's een 3D referentiebeeld ontwikkeld van de patiëntcontouren. Tijdens de bestraling wordt de patiëntcontour live vergeleken met het referentiebeeld. Zodra dit te veel afwijkt, door bijvoorbeeld een uitademing, stopt de bestraling direct. Nadelig is de langere bestralingsduur.
In het algemeen geeft protonentherapie alsnog de beste dosisreductie, echter kunnen de fotonenplannen in breath-hold bij sommige patiënten dit benaderen. Dit maakt het extra interessant om het effect van breath-hold bij protonentherapie te verkennen. Planningsvergelijkings studies hebben aangetoond dat de doses in de kritieke organen nog verder werden gereduceerd met protonen in breath-hold ten opzichte van fotonen in breath-hold.
Inmiddels is na uitvoerig onderzoek de breath-holdtechniek op de protonentoestellen geïmplementeerd en worden de eerste patiënten hiermee behandeld. Voorjaar 2025 werden de eerste patiënten met mammacarcinoom bestraald volgens de gecombineerde techniek in Radiotherapeutisch Instituut Maastro. Najaar 2026 is de techniek ook geïntroduceerd in het UMCG protonentherapiecentrum. Vervolg studies zullen de verwachte meerwaarde verder onderzoeken.
