Longcarcinomen en andere tumoren in en rondom de longen

In Nederland kunnen patiënten met longkanker sinds het najaar van 2019 protonentherapie krijgen. Protonentherapie kan de dosis straling op het hart, de longen en de slokdarm verminderen en zo de kans op hart- en longschade en bijwerkingen van de slokdarm verminderen. Door middel van een planvergelijking wordt bekeken welke patiënten selectie een klinisch relevant voordeel heeft van protonentherapie.  

Protonentherapie als model-based indicatie

Bestraling bij patiënten met longkanker of een tumor in of bij de longen, kan leiden tot problemen met het hart, de longen of de slokdarm. Het risico hierop neemt toe naarmate de stralingsdosis in deze organen toeneemt. Bij een aantal patiënten is de stralingsdosis in deze organen met fotonen al zo laag, dat er geen extra voordeel is te verwachten van protonentherapie.

Er zijn ook patiënten waarbij de stralingsdosis in het hart, de longen of de slokdarm met fotonen hoger is, waardoor er een verhoogd risico is op schade aan deze organen. In dat geval kan de behandelend radiotherapeut-oncoloog een planvergelijking aanvragen om te onderzoeken of bestraling van longkanker met protonen dit risico kan verminderen. Tussen de 30-45% van de longkankerpatiënten komt in aanmerking voor protonentherapie. 

Wie komt in aanmerking

Binnen de Nederlandse Vereniging voor Radiotherapie en Oncologie (NVRO) hebben de protonencentra in Nederland richtlijnen ontwikkeld over welke patiënten in aanmerking komen voor behandeling met protonentherapie bij longkanker. Longkanker valt onder de model-based indicaties wanneer de behandeling in opzet curatief is.

Schema voor planvergelijking bij protonentherapie long op basis van NTCP-verschillen voor dysfagie graad 2+, pneumonitis graad 2+ en 2-jaars mortaliteit.

Criteria

  • Patiënten met een kleincellig of niet-kleincellig longcarcinoom (inclusief stadium IV met oligometastastische ziekte) die in opzet curatief worden behandeld met conventioneel gefractioneerde radiotherapie;
  • Positieve planvergelijking obv risico 2-jaars mortaliteit, en/of graad ≥2 radiatiepneumonitis en/of dysphagie en/of graad ≥2 acute slokdarmtoxiciteit.  

Patiënten met een ander tumor type gelegen in of nabij de longen kunnen ook in aanmerking komen voor protonentherapie. Bijvoorbeeld bij een thymoom of thymuscarcinoom. Hier wordt ook gebruikt gemaakt van een planvergelijking om het verschil in risico op bijwerkingen te bepalen. Voor deze indicatie worden afhankelijk van de prognose deels andere modellen gebruikt.

  • Palliatieve intentie
  • Stereotactische radiotherapie
  • Patiënt is afhankelijk van een pacemaker

Welk protonentherapiecentrum

Aanmelding patiënten met longkanker

Verwijzen

Patiënten met longkanker kunt u naar alle 3 de centra verwijzen. 

Sinds de komst van protonentherapie in Nederland hebben meer dan 1200 patiënten met een longcarcinoom of tumor om en rondom de longen (bijv. thymoom) protonentherapie gehad.

Het jaarlijkse aantal patiënten dat in de periode 2020-2025 met protonentherapie werd behandeld, is sinds 2021 gestabiliseerd en ligt tussen de 200-250 patiënten.

Staafdiagram met aantallen patienten met longkanker die behandeld zijn met protonentherapie (2020-2025)

Publicaties

  • Bekijk publicatie

    Auteur

    Wijsman et al, 2026

    De externe validatie en verfijning van het NTCP-model voor acute slokdarmtoxiciteit (AOT) resulteerden in een robuust voorspellingsmodel dat goed presteert in uiteenlopende patiëntencohorten. Op basis van deze resultaten is het geactualiseerde model opgenomen in het nationale indicatieprotocol (LIPP), ter ondersteuning bij de selectie van longkankerpatiënten voor protonenbestraling.

  • Bekijk publicatie

    Auteur

    van Loon et al, 2025

    Deze studie onderzoekt de rol van de gemiddelde hartdosis in prognostische modellering en patiëntselectie voor protonentherapie bij longkanker.

  • Bekijk publicatie

    Auteur

    Lin-Liu et al, 2025

    Bij stadium III NSCLC was het risico op geïsoleerde lymfeklierrecidieven na IMPT laag (2,1%) en vergelijkbaar met historische 3DCRT- en IMRT-cohorten, ook in het tijdperk van durvalumab.

Bekijk alle publicaties

Lopende studies

  • DUPROTON-geaffilieerde studies

    First national evaluation on the effects of proton therapy in lung cancer patients: a multicentre study

    Principal Investigator

    Dr. R. Wijsman (UMCG), Dr. J. van Loon (Maastro), Dr J. Nuyttens (HPTC)

    Onze duiding

    Deze studie evalueert of model-based geselecteerde protonentherapie bij longkanker leidt tot minder toxiciteit en een lagere 2-jaarsmortaliteit, met behoud van oncologische uitkomsten.

  • HyDose

    Radiotherapy Dose Escalation Using Intesity-Modulated Proton Therapy for Non-small-cell Lung Cancer Patients.

    Principal Investigator

    Dr. R. Wijsman (UMCG)

    Andere partners

    Radiotherapeutisch Instituut Friesland (RIF)

    Onze duiding

    De HyDose-studie onderzoekt of protonentherapie veilige dosis-escalatie mogelijk maakt bij stadium III NSCLC, met beperkte belasting van omliggende gezonde organen. De primaire tumor krijgt 74 Gy (RBE) in 25 fracties; de belangrijkste uitkomst is graad ≥3 toxiciteit binnen 6 maanden.

    Bekijk studie

  • FLASH Beyond Doubt

    Clinical proof-of-concept of millisecond dose delivery potential in moving targets.

    Principal Investigator

    Dr. C.J. van Doorn-Wink (HPTC)

    Andere partners

    LUMC

    Onze duiding

    Deze studie onderzoekt de technische haalbaarheid van FLASH-protonentherapie bij bewegende longtumoren. Door specifieke ademhalingsfasen te herkennen en gericht te bestralen, wordt onderzocht of milliseconde-dosisafgifte bij vrij ademende longkankerpatiënten mogelijk is.

    Bekijk studie
Bekijk alle studies

Tumorspecifieke werkgroep LONG

Voor vragen over deze indicatie neem contact op met de DUPROTON Tumorspecifieke werkgroep (TSW) Long:

  • Judith van Loon (Maastro)
  • Joost Nuyttens (HollandPTC)
  • Robin Wijsman (UMCG)

Tumorspecifieke werkgroep LONG

Contact