Achtergrond
Protonentherapie bij slokdarmcarcinoom is geïntroduceerd vanuit de behoefte om de stralingsbelasting van omliggende gezonde organen, met name het hart en de longen, te verminderen. Dosimetrische studies lieten zien dat protonentherapie ten opzichte van conventionele fotonentherapie een gunstigere dosisverdeling kan realiseren, met mogelijk minder behandelingsgerelateerde toxiciteit.
Om protonentherapie gericht in te zetten bij patiënten die hiervan naar verwachting klinisch voordeel ondervinden, is een modelgebaseerde benadering ontwikkeld. Hierbij worden individuele bestralingsplannen vergeleken en wordt met behulp van voorspellingsmodellen beoordeeld of de dosisreductie zich vertaalt naar een relevante vermindering van het risico op complicaties.
Deze benadering vormt de basis voor een geïndividualiseerde indicatiestelling, waarbij protonentherapie wordt toegepast op grond van de verwachte klinische meerwaarde.
Protonentherapie biedt bij slokdarmcarcinoom, gezien de anatomische ligging van de slokdarm nabij het hart en de longen, vaak een klinisch relevant voordeel door de stralingsbelasting van deze organen te beperken. Dit kan bijdragen aan een vermindering van behandelingsgerelateerde toxiciteit.
Om de verwachtte meerwaarde voor de individuele patiënt vast te stellen, wordt een planvergelijking uitgevoerd tussen protonen- en fotonentherapie. Hierbij wordt beoordeeld in hoeverre protonentherapie de dosis op omliggende gezonde organen kan reduceren.
Momenteel wordt bij de indicatiestelling met name gekeken naar de stralingsdosis op het hart, omdat deze is opgenomen in het gehanteerde voorspellingsmodel. Hierdoor komen vooral patiënten met een tumor nabij het hart in aanmerking.
Protonentherapie bij slokdarmcarcinoom vermindert de stralingsbelasting van omliggende gezonde weefsels, met name het hart en de longen. Hierdoor kan het risico op bestralingspneumonitis en mogelijk ook op cardiale complicaties worden beperkt. Daarnaast kan protonentherapie bijdragen aan het sparen van het immuunsysteem, onder meer door het verminderen van behandelingsgerelateerde lymfopenie.
In een gerandomiseerde fase-IIB-studie van MD Anderson werden bij patiënten behandeld met protonentherapie minder postoperatieve complicaties waargenomen dan na fotonentherapie. Ook werd minder ernstige lymfopenie waargenomen bij patiënten die protonentherapie kregen.
Ondanks deze potentiële voordelen kunnen bijwerkingen optreden, waaronder vermoeidheid, slikklachten, oesofagitis en huidreacties. Ook bestralingspneumonitis en cardiale complicaties blijven mogelijk, hoewel het risico hierop door protonentherapie mogelijk wordt verminderd. Daarnaast kunnen bijwerkingen van gelijktijdige chemotherapie optreden.
De klinische meerwaarde op langere termijn, met name ten aanzien van pulmonale complicaties, cardiale complicaties en behoud van de immuunfunctie, wordt nog verder onderzocht.
De klinische ontwikkelingen richten zich op verdere optimalisatie van de dosisverdeling, vermindering van behandelingsgerelateerde toxiciteit en verfijning van de indicatiestelling.
Een belangrijke ontwikkeling is de toepassing van proton arc therapy, waarmee mogelijk een betere dosisconformiteit en verdere sparing van omliggende gezonde organen kan worden bereikt. Daarnaast wordt onderzocht of bestraling tijdens breath-hold de invloed van ademhalingsbewegingen kan beperken en daarmee de nauwkeurigheid en robuustheid van de behandeling kan verbeteren. Ook probabilistic planning, waarbij onzekerheden tijdens de dosisoptimalisatie worden meegenomen, biedt mogelijkheden om de behandelplanning verder te verbeteren.
Daarnaast worden nieuwe voorspellingsmodellen ontwikkeld voor bestralingspneumonitis en atriumfibrilleren. Deze modellen kunnen in de toekomst worden toegevoegd aan het indicatieprotocol, waardoor de klinische meerwaarde van protonentherapie nauwkeuriger kan worden voorspeld en patiënten gerichter kunnen worden geselecteerd.
