Achtergrond
Seminoom van de testis, ook wel zaadbal- of teelbalkanker, is een kiemceltumor die gevoelig is voor chemo- en radiotherapie en doorgaans een gunstige prognose heeft. De mediane leeftijd bij diagnose is 35 jaar. Twintig jaar na diagnose bedraagt de totale overleving 90-95%, en de ziektespecifieke overleving ligt zelfs boven de 95%. Ook patiënten met pelviene en/of abdominale lymfekliermetastasen (stadium II) hebben een goede prognose, met beschreven ziektespecifieke overlevingskansen van 95-100%. Bij deze vroege stadia richten nieuwe behandelmethoden zich daarom vooral op het verminderen van toxiciteit, en minder op verdere verbetering van de overleving.
De afgelopen jaren heeft radiotherapie een steeds prominentere rol gekregen bij seminoom behandelingen. De meeste patiënten die in Nederland met radiotherapie worden behandeld, hebben stadium IIA of IIB (één of meer pelviene/retroperitoneale lymfeklieren, alle <5 cm). Het doelgebied bestaat uit de para-aortale klierketen en de ipsilaterale para-iliacale klierketens.
Vanwege de jonge leeftijd en de gunstige prognose van deze patiëntengroep is er gezocht naar methoden om toxiciteit, zoals verminderde orgaanfunctie en secundaire maligniteiten, te minimaliseren. Dankzij de unieke fysische eigenschappen van protonen kan bij een geselecteerde groep patiënten de stralingsdosis op nabijgelegen risico-organen (maag, darm, blaas, nieren en pancreas) aanzienlijk worden verlaagd, afhankelijk van de anatomie en het betreffende orgaan met 30 tot 90%. Hierdoor neemt naar verwachting het risico op stralingsgeïnduceerde secundaire maligniteiten af. Op basis van deze voordelen zijn Normal Tissue Complication Probability (NTCP)-modellen ontwikkeld om patiënten te identificeren die naar verwachting klinisch relevant baat hebben bij protonentherapie. Binnen de Nederlandse Vereniging voor Radiotherapie en Oncologie (NVRO) wordt seminoom van de testis daarom beschouwd als een modelgebaseerde indicatie voor protonentherapie.
Bij patiënten met seminoom testis kan radiotherapie acute bijwerkingen veroorzaken, waaronder vermoeidheid, misselijkheid en/of braken, darmklachten en huidklachten. Op de langere termijn kunnen vermoeidheidsklachten aanhouden en bestaat een verhoogd risico op cardiovasculaire aandoeningen en secundaire maligniteiten. Het toxiciteitsrisico op neemt toe naarmate de stralingsdosis in de maag, darm, blaas, nieren en/of alvleesklier hoger is. Bij sommige patiënten is die dosis met fotonen al laag; dan is van protonen geen voordeel te verwachten. Bij andere patiënten is de dosis in deze organen met fotonen te hoog, waardoor zij een hoger risico lopen. Voor hen wordt een planvergelijking uitgevoerd om na te gaan of protonentherapie dit risico kan verminderen. De planvergelijking is gebaseerd op gevalideerde Normal Tissue Complication Probability (NTCP) modellen bestaande uit een verhoogde kans op secundaire tumoren in de nieren, pancreas, maag en blaas.
