Achtergrond
Borstkanker (mammacarcinoom) kent een grote diversiteit aan subtypes en behandelopties. Afhankelijk van de kenmerken van de tumor en de individuele patiënt bestaat de behandeling uit systemische therapieën, zoals chemotherapie en immunotherapie, en lokale behandelingen, waaronder chirurgie en radiotherapie. Voor de meeste patiënten maakt radiotherapie, als onderdeel van een curatief behandeltraject, deel uit van de behandeling. Deze kan zowel definitief als postoperatief worden ingezet.
De standaardbehandeling met radiotherapie maakt gebruik van fotonen. Hierbij wordt niet alleen het tumor- of doelgebied bestraald, maar ontvangt ook het omliggende gezonde weefsel een bepaalde stralingsdosis. Protonentherapie biedt hierin een belangrijk voordeel. Dankzij de specifieke fysische eigenschappen van protonen kan de stralingsdosis nauwkeuriger in het doelgebied worden afgegeven, met een aanzienlijk lagere dosisbelasting van omliggende gezonde weefsels, bij behoud van de gewenste dosis in het doelgebied. Deze dosisreductie kan, afhankelijk van de tumorlocatie en de omvang van het bestralingsgebied, bijdragen aan een vermindering van bijwerkingen en het risico op late complicaties.
De bestraling richt zich op de mamma of thoraxwand en kan, afhankelijk van de indicatie, worden uitgebreid met een geïntegreerde boost en/of bestraling van de regionale lymfekliergebieden. Het primaire doel van radiotherapie is het voorkomen van locoregionaal recidief en, mogelijk, het verbeteren van de algehele overleving.
Daarnaast is het van belang de stralingsdosis op omliggende risico-organen, zoals het hart en de longen, zo laag mogelijk te houden. Protonentherapie kan hierin een belangrijke rol spelen door de dosisbelasting van deze organen te verminderen en daarmee mogelijk het risico op onder andere cardiale schade (ACE: Acute Coronary Event) en secundaire maligniteiten, zoals borst- of longkanker, te verlagen.
Radiotherapie voor borstkanker kan leiden tot meerdere acute (tijdens en tot 3 maanden na 10 behandeling) en late complicaties (> 3 maanden na behandeling).
De meest voorkomende acute complicaties zijn huidreacties en vermoeidheid. De meest voorkomende late complicaties zijn ongunstige cosmetische effecten, pijnklachten en beperkingen als gevolg van musculoskeletale klachten. Deze complicaties vinden hun oorsprong in schade aan de gezonde weefsels die zich in en direct tegen het doelgebied bevinden. Voor deze complicaties valt er geen voordeel van protonen bestraling te verwachten. Een uitzondering hierop zouden musculoskeletale klachten kunnen zijn, maar hiervoor zijn helaas geen NTCP-modellen beschikbaar.
Naast de meest voorkomende late complicaties zijn er de minder frequente subacute complicaties zoals radiatiepneumonitis, ernstige late complicaties zoals cardiale morbiditeit en mortaliteit, en inductie van tweede tumoren. Hierbij wordt het radiatie-geïnduceerd sarcoom buiten beschouwing gelaten, omdat deze tumoren vooral in het te bestralen doelgebied ontstaan en er daardoor geen voordeel van protonen te verwachten valt. Wegens de precisie waarmee protonentherapie kan worden gegeven verwachten we een klinisch relevante verminderen in de subacute complicaties en mogelijk een gerelateerde verbetering in algehele overleving.
- Voordelen: Verminderde kans op subacute complicaties zoals cardiale morbiditeit en mortaliteit, radiatiepneumonitis en secundaire tumoren
- Nadelen: Toename van huid en (indien van toepassing) prothese klachten
