Hoofd-halstumoren

Radiotherapie heeft de prognose voor patiënten met hoofd-halskanker aanzienlijk verbeterd en maakt tegenwoordig deel uit van de meeste behandelplannen. Hoewel de therapeutische voordelen onmiskenbaar zijn, veroorzaakt bestraling vaak nevenschade aan het omliggende gezonde weefsel. Dit leidt tot uiteenlopende bijwerkingen die de kwaliteit van leven van patiënten, zowel tijdens als na de behandeling, aanzienlijk kunnen aantasten. Veelvoorkomende voorbeelden zijn dysfagie, smaakveranderingen en xerostomie. Deze klachten kunnen gelijktijdig optreden en zijn in hun ontwikkeling onderling verbonden. 

Protonentherapie bij hoofd-halskanker

Om het risico op dergelijke toxiciteit te verkleinen, richten radiotherapeut-oncologen en andere specialisten zich op nieuwe behandelmethoden en innovaties. Een belangrijke innovatie is de komst van protonentherapie. Protonen hebben een eindig bereik, terwijl de conventioneel gebruikte fotonen langs hun gehele traject door het lichaam stralingsdosis afgeven. Met protonen kan gezond weefsel rondom de tumor beter worden gespaard. Vergeleken met fotonenbestraling leidt protonentherapie dan ook tot minder acute bijwerkingen, minder sondevoeding afhankelijkheid, en een verminderde behoefte aan pijnstilling. Op de langetermijn is de verwachting dat dit ook zal leiden tot minder late toxiciteitklachten zoals dysfagie en xerostomie.

Gezien de klinische impact van deze toxiciteiten is er een dringende behoefte om het risico op het optreden van meerdere late toxiciteiten in hun geheel nauwkeurig te kunnen inschatten. Dit draagt bij aan een meer gepersonaliseerde behandelkeuze en aan optimalisatie van de stralingsdosis.

Wie komt in aanmerking

Binnen de Nederlandse Vereniging voor Radiotherapie en Oncologie (NVRO) hebben de protonencentra in Nederland richtlijnen ontwikkeld over welke patiënten in aanmerking komen voor behandeling met protonentherapie bij hoofd-halstumoren. 

Planvergelijking drempelwaarden

  • ΔNTCP voor tenminste een van de twee graad ≥ II complicaties (matige-tot-ernstige droge mond, en dysfagie graad ≥ II) is ≥ 10%;
  • ΣΔNTCP voor de twee graad ≥ II complicaties (matige-tot-ernstige droge mond en dysfagie graad ≥ II) ≥ 15%, waarbij alleen graad ≥ II complicaties meetellen met een minimale ΔNTCP ≥ 5%;
  • ΔNTCP voor tenminste een van de twee graad ≥ III complicaties (ernstige droge mond, en dysfagie graad ≥ III) is ≥ 5%;
  • ΣΔNTCP voor de twee graad ≥ III complicaties (ernstige droge mond en dysfagie graad ≥ III) ≥ 7.5%, waarbij alleen graad ≥ III complicaties meetellen met een minimale ΔNTCP ≥ 2.5%. 
Schema voor planvergelijking bij protonentherapie hoofd hals op basis van verschillen in NTCP voor dysfagie en xerostomie graad 2+ en graad 3+.

Criteria

  • Behandeling met curatieve intentie in de primaire of de postoperatieve setting;
  • Behandeling met radiotherapie alleen of in combinatie met concomitante chemotherapie of in combinatie met cetuximab;
  • De patiënt is in principe bereid om behandeling in een protonencentrum te ondergaan;
  • Voorspelt klinisch significant voordeel van protonentherapie op basis van (Σ)ΔNTCP en de bijbehorende drempelwaarden (zie "planvergelijking drempelwaarden"

  • Palliatieve intentie
  • Patiënt is pacemaker afhankelijk (bij lager gelegen tumoren zoals schildkliercarcinoom)

Welk protonentherapiecentrum

Aanmelding patiënten met hoofd-halskanker

Verwijzen

Patiënten met hoofd-halskanker kunt u naar alle 3 de centra verwijzen. 

Sinds de komst van protonentherapie in Nederland hebben meer dan 1300 patiënten met een hoofd-halstumor protonentherapie gehad. Het jaarlijkse aantal volwassen hoofd-halspatiënten dat in de periode 2020-2025 met protonentherapie werd behandeld, is stabiel gebleven en ligt tussen de 150 en 200.

Staafdiagram van aantallen patiënten met hoofd-halskanker behandeld met protonentherapie van 2020-2025

Publicaties

  • Bekijk publicatie

    Auteur

    De Vette et al, 2025

    Deze studie toont dat een deep-learning NTCP-model op basis van 3D dosis, CT en orgaansegmentaties late dysfagie na radiotherapie voor hoofd-halskanker beter voorspelt dan een conventioneel NTCP-model.

  • Bekijk publicatie

    Auteur

    Van Bruggen et al, 2026

    Deep learning-gebaseerde IMPT-planning bij orofarynxcarcinoom leverde in een extern centrum plannen van vergelijkbare kwaliteit als handmatige planning, met een lagere dosis op de speekselklieren en een lagere voorspelde kans op xerostomie.

  • Bekijk publicatie

    Auteur

    MacRae et al, 2026

    Deze studie ontwikkelde een deep-learning NTCP-model dat meerdere toxiciteiten na radiotherapie voor hoofd-halskanker gelijktijdig voorspelt. Het model verbeterde met name de voorspelling van dysfagie en xerostomie ten opzichte van conventionele modellen.

Bekijk alle publicaties

Lopende studies

  • PRO-IMMUNO

     Effect of PROtons versus photons on IMMUNOlogical function in head and neck cancer: a pilot study

    Principal Investigator

    Dr. T.H.W. van Zon-Meijer (UMCG)

    Onze duiding

    Deze studie vergelijkt de effecten van protonen- en fotonentherapie op de immuunfunctie, met het oog op toekomstige combinaties met immunotherapie.

    Bekijk studie

  • HYDRA

    HYpofractionated, Dose-redistributed RAdiotherapy With Protons and Photons in HNSCC

    Principal Investigator

    Dr. J.B.W. Elbers (ErasmusMC/HPTC)

    Andere partners

    ErasmusMC

    Onze duiding

    De HYDRA-studie onderzoekt of gehypofractioneerde protonen- en fotonentherapie veilig kan worden toegepast met als doel het immuunsysteem beter te sparen.

    Bekijk studie

  • SPF H&NTOX

    Standard Follow-up Program for Head and Neck Cancer Patients

    Principal Investigator

    Prof. dr. J.A. Langendijk (UMCG)

    Andere partners

    HollandPTC en Maastro

    Onze duiding

    Het SFP-programma richt zich op continue optimalisatie van radiotherapie, met als doel toxiciteit te verminderen zonder de effectiviteit van de behandeling te compromitteren.

    Bekijk studie
Bekijk alle studies

Tumorspecifieke werkgroep Hoofd-hals

Voor vragen over deze indicatie neem contact op met de DUPROTON Tumorspecifieke werkgroep (TSW) Hoofd-hals:

  • Hans Langendijk (UMCG)
  • Michiel Kroesen (HollandPTC)
  • Frank Hoebers (Maastro)

Tumorspecifieke werkgroep HOOFD-HALS

Contact